Iedereen met een automatisch horloge kent het principe. Je draagt het horloge, beweegt gedurende de dag en het uurwerk windt zichzelf automatisch op. Tegenwoordig vinden we dat de normaalste zaak van de wereld, maar precies honderd jaar geleden was dit een revolutionair idee.
In 2026 staat Fortis stil bij een bijzondere mijlpaal: honderd jaar geleden verliet het eerste automatisch opwindbare polshorloge de fabriek in het Zwitserse Grenchen. Daarmee begon een ontwikkeling die de horlogewereld voorgoed zou veranderen.
Het probleem van de eerste polshorloges
Aan het begin van de twintigste eeuw hadden mechanische polshorloges één groot nadeel. Ze moesten iedere dag met de hand worden opgewonden. Dat betekende dat de kroon dagelijks werd gebruikt, waardoor stof, vuil en vocht gemakkelijker het uurwerk konden binnendringen. Waterdichte horloges stonden nog in de kinderschoenen en betrouwbare afdichtingen bestonden nauwelijks.
Voor Fortis-oprichter Walter Vogt was dat een probleem dat om een oplossing vroeg. Hij wilde horloges ontwikkelen die bestand waren tegen dagelijks gebruik, maar daarvoor moest eerst de zwakste schakel verdwijnen: de kroon.
John Harwood had het antwoord
De oplossing kwam van de Britse horlogemaker John Harwood. Al in de jaren twintig werkte hij aan een systeem waarbij een horloge zichzelf zou opwinden door simpelweg de bewegingen van de drager te gebruiken.
In 1923 vroeg Harwood een Zwitsers patent aan voor zijn uitvinding. Zijn mechanisme maakte gebruik van een bewegend gewicht dat heen en weer bewoog binnen een beperkte hoek. Bij iedere beweging werd energie overgebracht naar de veer, waardoor dagelijks handmatig opwinden overbodig werd.
Hoewel het concept werkte, stond Harwood voor een nieuwe uitdaging. Een goed idee is één ding, maar een betrouwbaar horloge produceren dat op grote schaal gebouwd kan worden is iets heel anders.
Fortis bracht de uitvinding tot leven
Daar kwam Fortis in beeld.
Walter Vogt zag direct de potentie van Harwoods uitvinding en besloot samen te werken om het systeem geschikt te maken voor serieproductie. Dat betekende dat vrijwel het complete ontwerp opnieuw moest worden doordacht. Het automatische opwindsysteem moest bestand zijn tegen duizenden bewegingen per dag en tegelijkertijd betrouwbaar genoeg zijn voor dagelijks gebruik.
Op 13 juli 1926 was het zover. De eerste Fortis Harwood Automatic verliet de fabriek in Grenchen en werd daarmee algemeen beschouwd als het eerste automatisch opwindbare polshorloge dat daadwerkelijk in serie werd geproduceerd.
Opvallend genoeg had het horloge geen traditionele kroon. De tijd werd ingesteld via de draaibare lunette, terwijl het automatische uurwerk ervoor zorgde dat handmatig opwinden niet langer nodig was.
De basis van iedere moderne automaat
In totaal werden ongeveer 30.000 Fortis Harwood Automatic-horloges geproduceerd. Inmiddels zijn automatische uurwerken technisch veel verder ontwikkeld. Moderne rotors draaien volledig rond en werken aanzienlijk efficiënter dan het oorspronkelijke ‘bumper’-systeem van Harwood.
Toch is het basisprincipe na een eeuw nog altijd exact hetzelfde gebleven. Een mechanisch horloge haalt zijn energie uit de beweging van de drager. Dat idee vormt nog steeds de basis van vrijwel ieder automatisch uurwerk dat vandaag de dag wordt geproduceerd.
Zelfs Rolex erkende Harwoods bijdrage
Dat John Harwoods uitvinding van grote betekenis was, blijkt ook uit een opmerkelijk moment uit de geschiedenis.
In 1956 publiceerde Rolex een rectificatie in de Britse krant Sunday Express. Eerdere advertenties hadden de indruk gewekt dat Rolex de automatische polshorloges had uitgevonden. Met de rectificatie erkende het merk publiekelijk dat die eer toekwam aan John Harwood. Later verscheen zijn portret zelfs in verschillende Rolex-advertenties – een bijzonder gebaar van één van ’s werelds grootste horlogemerken.
Een eeuw later nog altijd trouw aan dezelfde filosofie
Precies honderd jaar na de introductie van de Fortis Harwood Automatic is Fortis nog altijd gevestigd in hetzelfde gebouw in Grenchen waar dit hoofdstuk uit de horlogegeschiedenis begon.
Hoewel het merk tegenwoordig vooral bekendstaat om zijn robuuste toolwatches en ruimtevaartprojecten, blijft de oorspronkelijke gedachte onveranderd. Horloges moeten niet alleen mooi zijn, maar vooral betrouwbaar presteren onder alle omstandigheden.
Dat maakt het honderdjarige jubileum van de eerste automatische polshorloges niet alleen een feest voor Fortis, maar eigenlijk voor de complete horloge-industrie. Want zonder de samenwerking tussen John Harwood en Fortis zouden automatische mechanische horloges er vandaag waarschijnlijk heel anders hebben uitgezien.
Bezoek de website van Fortis voor bet volledige verhaal.
Categories